wykres korelacji
Wykres korelacji plus darmowe narzędzia (bardzo łatwe w nauce)
19 marca, 2020
toyota lean
Toyota Production System (TPS). Czyli Toyota lean manufacturing
23 marca, 2020

Myślenie lateralne i metoda sześciu kapeluszy [efekty murowane]

Myślenie lateralne

Jakie jest twoje instynktowne podejście do podejmowania decyzji?

Jeśli jesteś naturalnie optymistą, prawdopodobnie nie zawsze bierzesz pod uwagę potencjalne wady.

Podobnie, jeśli jesteś bardzo ostrożny lub masz perspektywę unikania ryzyka, możesz nie skupić się na możliwościach, które mogą się otworzyć.

Często najlepsze decyzje wynikają ze zmiany sposobu myślenia o problemach i analizowania ich z różnych punktów widzenia. „Sześć myślących kapeluszy” i omówione dodatkowo zasady mogą Ci pomóc spojrzeć na problemy z różnych perspektyw, ale pojedynczo, aby uniknąć nieporozumień spowodowanych zbyt wieloma kątami, które ograniczają myślenie.

Myślenie lateralne definicja

Myślenie lateralne jest mentalnym procesem generowania pomysłów i rozwiązywania problemów poprzez patrzenie na sytuację lub problem z wyjątkowej perspektywy. Jest to zdolność do kreatywnego lub „nieszablonowego” myślenia.

Myślenie lateralne polega na oderwaniu się od tradycyjnych sposobów myślenia i odrzuceniu ustalonych wzorców i z góry przyjętych pojęć.

Myślenie lateralne to termin ukuty przez Edwarda De Bono w 1967 roku w jego książce The Use of Lateral Thinking. De Bono wyjaśnił, że typowe techniki rozwiązywania problemów obejmują liniowe podejście „krok po kroku”. Uważał, że bardziej kreatywne odpowiedzi można uzyskać, robiąc krok w bok, aby ponownie zbadać sytuację lub problem z zupełnie innego punktu widzenia.

Podstawowym zadaniem mózgu jest wykorzystywanie znanych, sprawdzonych i skutecznych wzorców- czyli bycie „genialnie nietwórczym”. Bo z natury robimy to co jest dla nas znane.

Po co się pchać i „wyskakiwać” gdzieś, z czymś, z jakąś ideą?

Strategie, które przynoszą za każdym razem pożądane efekty, są naszymi wartościowymi zasobami.

Nie wszystko musimy komplikować, przestrzegając zasady Entia non sunt multiplicando prater necessitatem („Nie należy mnożyć bytów bez konieczności”), sformułowanej na przełomie XIII i XIV wieku przez angielskiego filozofa Williama Ockhama.

Jednak od czasu do czasu okazuje się, że posiadane wzorce myślenia i działania są niewystarczające, a myślenie logiczne nie pozwala nam poradzić sobie ze wszystkimi problemami i wyzwaniami współczesnego świata. Musimy zmienić swoje myślenie na takie, które uzupełni nasz obecny styl nauki i używania umysłu.

Należy do nich tzw. myślenie lateralne, myślenie poboczne (pozalogiczne, „myślenie w bok”), którego twórcą i propagatorem jest Edward de Bono.

Myślenie poboczne jest , w sposobie wykorzystania, przeciwieństwem myślenia wertykalnego (logicznego).

Jego istotę oddaje porównanie przez autora dwóch sposobów kopania studni. Jeżeli nie osiągamy zamierzonego celu, bez przerwy pogłębiając ją w jednym miejscu, może warto zacząć kopać gdzie indziej.

Reguły, którym podlega myślenie logiczne, powtarzalne wzorce postępowania, mogą dawać człowiekowi poczucie kontroli, stabilności i bezpieczeństwa, ale jak się okazuje, zastosowane
w niewłaściwym czasie i miejscu są hamulcami naszego rozwoju.

Myślenie lateralne wymaga otwartości, konsekwencji, cierpliwości i dużej tolerancji na przejściowe niepowodzenia.

Dokonując syntezy wiedzy o myśleniu lateralnym, możemy sformułować podstawowe jego zasady:

Myślenie lateralne: zasada pierwsza


Znajdź wszystkie narzucające się założenia, idee, swoje przypuszczenia i odrzuć je. Wykorzystaj tak złamane zasady i założenia do tworzenia nowych pomysłów.

Przykład

Załóżmy, że obiektem Twoich zainteresowań jest szczoteczka do zębów. Dominujący wzorzec tego przedmiotu ma takie cechy, jak:

  • wykonany z tworzywa sztucznego,
  • z włosiem myjącym zęby,
  • kształt aby pewnie trzymać w dłoni.

A gdyby tak wprowadzić na rynek szczoteczkę do zębów z włosiem po drugiej stronie, tak aby w sytuacji gdy myjesz zęby od razu myć też policzki.

Ćwiczenie

Zastosuj poznaną zasadę do takich przedmiotów, jak:

  • a) krzesło;
  • b) chleb;
  • c) rower.

Myślenie lateralne: zasada druga

Odrzuć jeden punkt widzenia. Patrz na problem z możliwie wielu perspektyw myślowych.

Przykład


Poważny problem mieli strażacy w jednym z okręgów w Kalifornii. Wokół miasta, na gęsto porośniętych zaroślami stokach, często wybuchały pożary. Nie można było użyć ciężkiego sprzętu do usunięcia zarośli ze względu na dużą pochyłość terenu. Ewentualne użycie traktora lub innego ciężkiego urządzenia groziło zapaleniem na skutek iskry. Problem został rozwiązany, gdy ktoś wpadł na pomysł, aby wynająć od gospodarzy stada kóz, które chętnie zjadały roślinność, bez problemu poruszając się po trudnym terenie.

Ćwiczenie


Przyjrzyj się uważnie narysowanym figurom geometrycznym. Wskaż jedną, która różni się od pozostałych.

Jeżeli wykonałeś to ćwiczenie i znalazłeś „właściwą” odpowiedź, to pozwól, że zwrócę Ci uwagę na pewne fakty.

Ciekawy jestem, czy tak jak większość z nas, po znalezieniu rozwiązania zaprzestałeś dalszych prób.

To typowe dla ludzi wychowanych na tradycyjnym modelu edukacyjnym,
w którym nauczono nas, że zawsze istnieje jedna dobra odpowiedź, więc skoro ją znaleźliśmy, lub założyliśmy, że tak właśnie jest, dalsze szukanie wydaje się być stratą
czasu i energii.

W powyższym zadaniu, kiedy przyjrzymy się lepiej poszczególnym figurom, a przede wszystkim uda nam się przyjąć różne perspektywy oceny i różne założenia zgodne z instrukcją, okazuje się, że istnieje wiele prawidłowych rozwiązań.

Odpowiedzią właściwą może być „trójkąt”, ponieważ to jedyna figura wykreślona liniami prostymi. Jeżeli wybrałeś „koło”, dokonałeś także słusznego wyboru, bo tu w odróżnieniu od innych obiektów, nie ma ani jednego wierzchołka. „C” również może być dobrą odpowiedzią; to jedyna figura „niezamknięta”.

Figura „półokrąg” jest jak najbardziej prawidłową opcją odpowiedzi. Tylko ona ma jedną krawędź prostą, a drugą tworzącą półokrąg. I wreszcie da się udowodnić, że figura „E” różni się od pozostałych — jest asymetryczna.

Okazuje się, że rzeczywistość jest względna i istnieje najczęściej wiele słusznych odpowiedzi, w zależności od tego, co stanowi cel naszych poszukiwań.


Myślenie lateralne: zasada trzecia


Szukaj odległych skojarzeń i twórczych analogii.


Przykład


Łączenie wiedzy z wielu obszarów i wykorzystywanie siły odległych skojarzeń ma swoją długą historię w dziejach wynalazczości. „Gdy łączą się ze sobą rzeczy na pozór różne, rodzi się cudowna harmonia” — napisał Heraklit, a Leonardo da Vinci dodawał, że „wszystko łączy się ze wszystkim”.

Sam tworzył projekty latających maszyn na podstawie obserwacji ptaków. John Wild w latach 50. XX wieku stworzył ultrasonograf na wzór sygnałów dźwiękowych wydawanych
przez nietoperze i walenie. Jan Gutenberg znalazł analogię między prasą winiarską i przyrządem do bicia monet a prasą drukarską (ruchomą czcionką). Kostiumy pływaków Fastkin zostały stworzone na wzór skóry rekina, obserwacja spadających nasion klonu dała początek prac nad śmigłem, a Niels Bohr zbudował model atomu, opierając się na heliocentrycznym modelu układu słonecznego Mikołaja Kopernika.


Ćwiczenie 1

Poszukaj twórczych skojarzeń.

Pomyśl, co łączy:

  • huragan z widelcem;
  • skowronka z sałatką warzywną;
  • Arystotelesa z brydżem; 
  • dywan z terapeutą; 
  • kisiel i ocean; 


Ćwiczenie 2


Jakie nowe i oryginalne rzeczy mogą powstać, gdy połączysz:

  • baton snickers z bukietem kwiatów;
  • kosz bio odpady ze statkiem kosmicznym; 
  • nożyczki i herbatę;
  •  film ze szklanką piasku.

Myślenie lateralne: zasada czwarta


Wykorzystuj świadomie przypadki. Bądź czujny i przestrzegaj słów Louisa Pasteura: „Fortuna nagradza te umysły, które są na to przygotowane”.


Przykład


Czasem do rozwiązania jakiegoś problemu lub wykreowania twórczego pomysłu przyczynia się zbieg okoliczności, pod warunkiem że mamy odpowiednią wiedzę, aby wyciągnąć
z tego faktu konstruktywne wnioski.


W 1897 roku francuski lekarz wojskowy Ernst Duchesne jako pierwszy opisał fakt występowania rozwoju niektórych bakterii chorobotwórczych. W 1928 roku Fleming, hodując w swoim laboratorium bakterie, przez przypadek odkrył penicylinę. Porządkując naczynia z kulturami bakterii, zauważył rozwijającą się kolonię pleśni, która zabijała bakterie. Później przeprowadził kolejne eksperymenty, na opatentowanie substancji nie miał jednak pieniędzy. Okazało się, że zawiera ona nieznaną substancję zabójczą dla szkodliwych bakterii, a nieszkodliwą dla ludzi.

Dzięki temu przypadkowemu zdarzeniu wkrótce powstała penicylina.

„To natura wyprodukowała penicylinę, ja ją tylko odkryłem” – mawiał Alexander Fleming. Podczas pracy w laboratorium zauważył, że przypadkowe zanieczyszczenie podłoża pleśnią powstrzymuje wzrost rozwoju bakterii.

Kiedy w 1946 roku Percy Spencer zauważył, że w jego kieszeni rozpuścił się batonik czekoladowy, kiedy zatrzymał się obok tuby magnetycznej, i chwilę potem sprawdził, że
promieniowanie działa również na torbę kukurydzy, był już bardzo bliski swojego największego odkrycia — wynalezienia kuchenki mikrofalowej.

Zasada działania kuchenki mikrofalowej:
Każdy produkt spożywczy zawierający nawet śladowe ilości wilgoci, umieszczony we wnętrzu kuchenki, bardzo szybko rozgrzewa się pod wpływem wiązki mikrofal emitowanych przez magnetron i to nie tylko na powierzchni, lecz w całej masie. Cząsteczki wody pod wpływem mikrofal są wprawiane w bardzo szybkie drgania zmieniając swą energię kinetyczną (ruchu) w cieplną – produkt gotuje się od wewnątrz.

Szwajcarski inżynier George de Mistral wrócił ze spaceru po lesie i spostrzegł, że do jego kurtki jest przyczepionych mnóstwo rzepów. Osiem lat później stworzył z nylonu przylepiec zastępujący zamek błyskawiczny.


Aby wykorzystywać czwartą zasadę myślenia lateralnego:


Pogłębiaj wiedzę z różnych dziedzin. Nigdy nie wiadomo, w której z nich znajdziesz ciekawą analogię dającą rozwiązanie.


Szukaj pomysłów u wielu ludzi. Pytaj ich, co myślą o Twoich rozwiązaniach.

 Wykorzystuj technikę bodźca przypadkowego. Otwórz słownik na dowolnej stronie albo wylosuj z całego zestawu tabliczkę z obrazkiem.

W jednym i drugim przypadku wypisz wszystkie skojarzenia, jakie masz w związku z wylosowanym „bodźcem” i w nich szukaj podpowiedzi i rozwiązania.

 Baw się świadomie w łączenie wiedzy z różnych obszarów.

Zadawaj sobie pytanie: „Co by było, gdyby połączyć ze sobą…?” (zestawić obok siebie, zastąpić jedno drugim, zastosować ten sam mechanizm, wykorzystać
cechę… itp.).

 Zmieniaj co pewien czas swoje otoczenie. Dostarczaj sobie nowych bodźców i zmieniaj układ starych — np. ustawienie mebli, dodanie nowych przedmiotów, inne rozmieszczenie obrazów, zmiana kwiatów, słuchanie nowej dla Ciebie muzyki itd.

Poznawaj nowe miejsca, nowych ludzi, nieznane sobie kultury.

Myślenie lateralne: zasada piąta


Rozwijaj i wykorzystuj w myśleniu lateralnym poczucie humoru. Jak ujął to Jung, tworzenie czegoś nowego osiąga się nie poprzez sam intelekt, ale przez instynkt zabawy. Twórcza aktywność wiąże się z bawieniem się pomysłami. „Humor polega na odejściu od jednego wzorca i ‚przełączeniu się‚ na inny” — zauważa de Bono. Pozwala pozbyć się emocjonalnych blokad i dynamizuje aktywność.

Myślenie lateralne techniki

Wyjaśnienie technik myślenia lateralnego:

  1. Alternatywy: wykorzystaj koncepcje do wyhodowania nowych pomysłów
  2. Skupienie: wyostrz lub zmień skupienie, aby poprawić wysiłki twórcze
  3. Wyzwanie: Uwolnij się od ograniczeń przyjętych sposobów robienia rzeczy
  4. Losowe wejście: Użyj niepowiązanych danych wejściowych, aby stworzyć nowe kanały myślenia
  5. Prowokacja: przejdź od prowokującego oświadczenia do przydatnych pomysłów
  6. Zbiór: Wybierz najlepsze pomysły i ułóż je w praktyczne rozwiązania
  7. Pielęgnowanie pomysłów: Wzmocnij i ukształtuj pomysły, aby pasowały do ​​organizacji lub sytuacji

Alternatywy

Technika ta polega na wykorzystaniu koncepcji jako podłoża dla nowych pomysłów. Myślenie o różnych sposobach wdrażania koncepcji jest jednym ze sposobów generowania pomysłów. Następnie możesz dalej oceniać każdy konkretny pomysł, aby wygenerować dodatkowe koncepcje. Ustanowienie nowej koncepcji tworzy zupełnie nowy sposób generowania większej liczby pomysłów.


Skupienie

Techniki te polegają na nauczeniu się, kiedy i jak zmienić koncentrację, aby poprawić wysiłki twórcze.

Wyzwanie

Technika wyzwań polega na uwolnieniu się od ograniczeń tradycyjnego myślenia i przyjętych sposobów robienia rzeczy. Opiera się na założeniu, że może istnieć inny i lepszy sposób na zrobienie czegoś, nawet jeśli nie ma widocznego problemu z obecnym sposobem.

Losowe wejście

Technika losowego wejścia polega na wykorzystaniu niepowiązanych danych wejściowych, aby otworzyć nowe linie myślenia. Ta technika wykorzystuje twój umysł do znalezienia powiązań między pozornie niezwiązanymi ze sobą rzeczami. Dzięki tym technikom możesz użyć losowo wybranego słowa, obrazu, dźwięku lub innego bodźca, aby otworzyć nowe linie myślenia.


Prowokacja

Prowokacja polega na generowaniu prowokujących myśli i wykorzystywaniu ich do budowania nowych pomysłów. Jest to proces, który pozwala myśleć nieszablonowo, aby uzyskać przekonującą listę innowacyjnych pomysłów do rozważenia.


Zbiór

Techniki zbioru obejmują wybór konkretnych pomysłów, które wydają się praktyczne i mają największą wartość, a następnie przekształcenie ich w praktyczne rozwiązania. Chodzi o przekształcenie pomysłów początkowych w praktyczne. Technika ta jest wykonywana pod koniec sesji myślenia, aby wybrać pomysły, które mogą okazać się cenne w obecnej sytuacji lub w przyszłości. Zbiór pomaga zidentyfikować pomysły, które można wdrożyć od razu, a także te, które mogą wymagać więcej pracy.


Pielęgnowanie pomysłów

Pielęgnowanie pomysłów polega na kształtowaniu i wzmacnianiu pomysłów, aby najlepiej pasowały do ​​danej organizacji lub sytuacji. Technika ta jest najlepsza do pracy z pomysłami początkowymi, aby uczynić je bardziej konkretnymi i praktycznymi w danej sytuacji. Na przykład możesz pomyśleć o niektórych ograniczeniach, które mogą zakłócać wykonanie pomysłu, więc możesz go ukształtować lub zmienić w taki sposób, aby pasował do ograniczeń.

Metoda sześciu kapeluszy

Myślenie lateralne jest często określane mianem- metoda sześciu kapeluszy.

Metoda 6 kapeluszy w kreatywny sposób rozwiązuje problemy i znajduje zastosowanie dla pracy grupowej. „Zakładając” poszczególne kapelusze jesteśmy w stanie spojrzeć na daną sytuację z sześciu zupełnie różnych płaszczyzn. Zmieniając kapelusz, zmieniamy sposób myślenia. Technika ta pozwala uczestnikom dyskusji na swobodne wyrażanie swoich myśli, pozbawione wszelkiej krytyki, ponieważ każdy kapelusz „narzuca” nam konkretną rolę jaką musimy odegrać. Sam autor de Bono podaje „Można więc powiedzieć, że czasem człowiek przyjmuje punkt widzenia określonej osoby, co będziemy nazywać umownie nałożeniem kapelusza myślowego albo czapki myślowej„.

W książce “Sześć kapeluszy myślowych” de Bono definiuje kolejne kolory kapeluszy:

  • Biały kapelusz wymaga informacji znanych lub potrzebnych. „Fakty, tylko fakty”. W nim mówimy o faktach, liczbach, danych, terminach itp. Wszystkie informacje są obiektywne i możliwe do zweryfikowania.
  • Żółty kapelusz symbolizuje jasność i optymizm. Pod tym kapeluszem odkrywasz pozytywy i poszukujesz wartości i korzyści. Kapelusz żółty  jest kapeluszem pozytywnego myślenia. Wkładając go sygnalizujemy, że będziemy mówić o korzyściach i nadziejach jakie wiążą się z konkretnym rozwiązaniem
  • Czarny kapelusz to osąd – orędownik diabła lub dlaczego coś może nie działać. Dostrzeż trudności i niebezpieczeństwa; gdzie coś może pójść nie tak. Prawdopodobnie najpotężniejszy i najbardziej użyteczny z kapeluszy. Kapelusz czarny jest kapeluszem pesymistycznym i przeciwieństwem kapelusza żółtego. Jego włożenie symbolizuje, że mamy zamiar mówić o wadach i niedociągnięciach konkretnego rozwiązania.
  • Czerwony kapelusz oznacza uczucia, przeczucia i intuicję. Korzystając z tego kapelusza, możesz wyrażać emocje i uczucia oraz dzielić się obawami, upodobaniami, nielubieniem, miłością i nienawiścią. Wkładając go sygnalizujemy, że będziemy dzielić się przeczuciami oraz emocjami odczuwanymi na myśl o poruszanym zagadnieniu.
  • Zielony kapelusz koncentruje się na kreatywności; możliwości, alternatywy i nowe pomysły. To okazja do wyrażenia nowych koncepcji i nowych spostrzeżeń. Zakładając kapelusz zielony sygnalizujemy, że chcemy przedstawić alternatywny pomysł lub uzupełnienie któregoś z istniejących rozwiązań
  • Niebieski kapelusz służy do zarządzania procesem myślenia. Jest to mechanizm kontrolny, który zapewnia przestrzeganie wytycznych Six Thinking Hats®.

Szósty myślowy kapelusz – gdy chcesz wykorzystać metodę pracując w grupie

Stosując metodę myślowych kapeluszy w grupie, gdzie nie ma jednego lidera i osoby nadzorującej dyskusję można ponadto wykorzystać szósty,  niebieski kapelusz. Osoba wkładająca te nakrycie, wyciąga wnioski, zadaje pytania pomocnicze lub sprowadza dyskusję na właściwe tory.

Metoda 6 kapeluszy: strategie

Po zidentyfikowaniu sześciu trybów myślenia, do których można uzyskać dostęp, można stworzyć odrębne programy. Są to sekwencje, które obejmują i kształtują proces myślenia w kierunku wyraźnego celu. 

Sekwencje zawsze zaczynają się i kończą niebieskim kapeluszem; grupa wspólnie uzgadnia, jak będą myśleć, następnie zastanowią się, a następnie ocenią wyniki tego myślenia i co powinni zrobić dalej. 

Sekwencje (a nawet kapelusze) mogą być używane przez osoby pracujące samodzielnie lub w grupach. 

Przykładowe programy pokazano poniżej, każdy kapelusz jest zwykle używany przez około 2 minuty na raz – chociaż na początku procesu dłuższa sesja białego kapelusza jest powszechna. Zaleca się użycie czerwonego kapelusza przez bardzo krótki czas, aby uzyskać reakcję – około 30 sekund, a w praktyce często przybiera formę głosowania punktowego.

CZYNNOŚĆ SEKWENCJA KAPELUSZY
Wstępne pomysły Niebieski, biały, zielony, niebieski
Wybieranie między alternatywami Niebieski, biały, (zielony), żółty, czarny, czerwony, niebieski
Identyfikacja rozwiązań Niebieski, biały, czarny, zielony, niebieski
Szybka informacja zwrotna Niebieski, czarny, zielony, niebieski
Planowanie strategiczne Niebieski, żółty, czarny, biały, niebieski, zielony, niebieski
Doskonalenie procesów
Niebieski, biały, biały (widoki innych osób), żółty, czarny, zielony, czerwony, niebieski
Rozwiązywanie problemów Niebieski, biały, zielony, czerwony, żółty, czarny, zielony, niebieski
Przegląd wydajności Niebieski, czerwony, biały, żółty, czarny, zielony, niebieski

Metoda “6 kapeluszy myślowych” znalazła również swoje zastosowanie w praktyce. Tematowi temu został poświęcony artykuł „Metoda „Myślenia lateralnego” W analizie zagadnień psychologii społecznej” autorstwa H. Rarot. Autorka ukazuje jak można wykorzystać tę technikę w systemie e-learningowym czy w psychologii społecznej.

mgr Rafał Szrajnert
Rafał Szrajnert to doktorant specjalizujący się w zarządzaniu i marketingu. Ukończył studia magisterskie na wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego, a także studia podyplomowe. Jest przedsiębiorcą z ogromnymi sukcesami, Oprócz własnej działalności prowadzi doradztwo biznesowe, coaching i szkolenia, szeroko znane w Polsce.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Uzyskaj dostęp do ekskluzywnych wskazówek, strategii i CASE STUDY, których nie udostępniam nigdzie indziej.

Zapisz się na newsletter.

Uzyskaj dostęp do ekskluzywnych wskazówek, strategii i CASE STUDY, których nie udostępniam nigdzie indziej.
Zapisz się na newsletter.